Dlaczego przestałeś wierzyć w siebie

Jakub Kotuła · Free Yourself Poland

Codziennie czujesz jakiś zgrzyt. Jakiś dyskomfort, narastającą frustrację, której nie potrafisz nazwać. Nie wiesz skąd się bierze, nie wiesz, co się dzieje, a to najczęściej efekt czegoś dużo prostszego, niż się wydaje: po prostu przez lata, decyzja po decyzji, przestałeś wierzyć, że masz na cokolwiek wpływ.

Zaczyna się dużo wcześniej, niż myślisz

Dane Pew Research Center z 2023 roku pokazują, że co czwarty mężczyzna dorasta bez realnego wzorca ojca. Nie zawsze chodzi o fizyczną nieobecność, częściej o nieobecność emocjonalną: brak zainteresowania szkołą, brak reakcji na sukcesy, ojciec, który jest w domu, ale nigdy naprawdę obecny. Chłopak, który tego doświadcza, szuka wzorca gdzieś indziej, w filmach, w grach, w internecie, i bardzo często uczy się w tym procesie jednej rzeczy: że emocje to słabość, a jedyna słuszna strategia to zaciskanie zębów i milczenie.

System, który karze za ciekawość

Do tego dochodzi doświadczenie edukacyjne zbudowane wokół posłuszeństwa, nie eksploracji. Błąd oznacza karę, nie naukę. Pytanie „dlaczego" bywa odbierane jako podważanie autorytetu, a nie ciekawość świata. W takim środowisku bardzo szybko koduje się prosta reguła: po co próbować, skoro efektem jest tylko kara albo ośmieszenie. To dokładnie ta sama reguła, która lata później powstrzymuje dorosłego mężczyznę przed aplikowaniem o awans, zabraniem głosu na zebraniu czy podjęciem jakiegokolwiek ryzyka.

Podwójne wiązanie, z którego nie da się wygrać

Do tego dochodzi sprzeczny komunikat społeczny, który psychologowie nazywają podwójnym wiązaniem: bądź silny, zdeterminowany, bądź liderem, ale nie bądź przy tym dominujący, bo to „toksyczna męskość". Bądź czuły i otwarty na emocje, ale jak jesteś zbyt miękki, tracisz autorytet. Kiedy każdy możliwy ruch może zostać oceniony jako błąd, najbezpieczniejszą strategią staje się wycofanie. Problem w tym, że na wycofaniu nigdy nie zbuduje się pewności siebie, buduje się ją wyłącznie działaniem, a działanie właśnie zostało z góry zdyskwalifikowane jako ryzykowne.

Koszt, który da się zmierzyć

To nie jest wyłącznie kwestia samopoczucia. Badania Uniwersytetu w Kopenhadze wskazują, że mężczyźni z niskim poczuciem własnej wartości mają nawet trzykrotnie wyższe ryzyko depresji i uzależnień niż mężczyźni z wysoką pewnością siebie. Jednocześnie to kobiety znacznie częściej korzystają z pomocy psychologicznej, nie dlatego, że mają więcej problemów, tylko dlatego, że mężczyźni wciąż traktują samo pytanie o pomoc jako oznakę słabości. Efekt: zamiast rozmowy, ekran, zamiast wsparcia, izolacja, która z czasem sama zaczyna wyglądać jak „strefa komfortu".

Nie musisz zmieniać całego swojego życia w jeden dzień. Ale zmiana nie zacznie się sama, zacznie się dopiero wtedy, kiedy zrobisz coś niewygodnego, zamiast czekać, aż poczujesz się na to gotowy.